४२% दलित चरम गरिबीको रेखामुनि



नेपालको २५.२ प्रतिशत जनसंख्या चरम गरिबीको रेखामुनि छ, जसले दिनमा दुई सय रुपैयाँभन्दा कम आम्दानीमा गुजारा चलाउनुपर्छ । पछिल्लो अपडेटअनुसार दुई करोड ९७ लाख जनसंख्या पुगेकोमा ७४ लाख २५ हजार चरम गरिब अवस्थामा छन् । त्यसमा पनि दलितभित्र गरिबीको अवस्था झन् भयावह छ । नेपालमा जनसंख्याको १३.८ प्रतिशत अर्थात् ४० लाख दलित छन्

पहाडमा ९.१ प्रतिशत अर्थात् २७ लाख र तराईमा ४.७ प्रतिशत अर्थात् १४ लाख दलित बस्छन् । पहाडका दलितमध्ये ४२.४ प्रतिशत अर्थात् ११ लाख ५५ हजार र मधेसका दलितमध्ये ४०.२ प्रतिशत अर्थात् ५ लाख ६२ हजार चरम गरिबीको रेखामुनि छन् । यसरी देशभरका ४० लाखमध्ये १७ लाख १७ हजार अर्थात् ४२ प्रतिशत दलित चरम गरिब छन् । राष्ट्रिय योजना आयोगले २०७५ मा गरेको अध्ययनअनुसार कर्णाली प्रदेशमा कुल जनसंख्याको ५१.२२ प्रतिशत र प्रदेश २ मा ४७.८९ प्रतिशत जनता गरिब छन् ।

 विपन्नता
नेपालमा चरम गरिब परिवार : २५.२%
तर, चरम गरिब दलित : ४१%
-पहाडी ब्राह्मण १०.२%
-पहाडी क्षेत्री २४%
-पहाडी दलित ४२.४%
-मधेसी ब्राह्मण-क्षेत्री १८.९%
-मधेसी दलित ४०.२%

साक्षरता
नेपालको औसत साक्षरता : ६५%
तर, दलितको साक्षरता : ४३%
-पहाडी ब्राह्मण : ७७.६%
-पहाडी क्षेत्री : ६६.५%
-पहाडी दलित : ५१.८%
-मधेसी ब्राह्मण-क्षेत्री : ८०%
-मधेसी दलित : २२.८%

कक्षा १ देखि ८ कक्षासम्मको कुल भर्नादर 
नेपालको औसत भर्नादर : १०२.०% 
(सामान्यतया ५ देखि १२ वर्षसम्मका बालबालिका भर्ना हुने अपेक्षा गरिन्छ, तर पाँच वर्षभन्दा मुनि वा १२ वर्षभन्दा माथिका बालबालिका भर्ना हुँदा प्रतिशत १०० नाघेको छ ।)
-पहाडी ब्राह्मण : १०७.५%
-पहाडी क्षेत्री : १०९.३%
-मधेसी ब्राह्मण-क्षेत्री  :९७.५%
-पहाडी दलित : ११०.२%
-मधेसी दलित : ७०.१%

स्नातक वा सोभन्दा माथिको कुल भर्नादर  

-नेपालको औसत भर्नादर : ७.७%
-पहाडी ब्राह्मण : २१.६%
-पहाडी क्षेत्री : ७.९%
-पहाडी दलित : १.२%
-मधेसी ब्राह्मण/क्षेत्री : २७.३%
-मधेसी दलित : १.२%
एसएसली उत्तीर्णमध्ये १.६ प्रतिशत र स्नातक उत्तीर्णमध्ये ०.८ प्रतिशत मात्रै दलित छन् । 

व्यवस्थित आवास
व्यवस्थित घरमा नेपालको जनसंख्या : २८%
तर, व्यवस्थित घरमा बस्ने दलित : ११%
-पहाडी ब्राह्मण ४३.६ प्रतिशत
-पहाडी क्षेत्री २६.८ प्रतिशत
-पहाडी दलित ११.६ प्रतिशत
-मधेसी ब्राह्मण-क्षेत्री ५७.८ प्रतिशत
-मधेसी दलित ११.१ प्रतिशत

 बाल र मातृ मृत्युदर

-नेपालमा बाल मृत्युदर : औसत हजारमा ५४ जना
तर, दलितमा हजारमा ७७ जना

-मातृ मृत्युदर : औसत हजारमा ४६ जना
तर, दलितमा हजारमा ६७ जना

-जन्मदर : नेपालमा औसत २.६%, दलितमा ३.२%
परिवार नियोजनका साधनमा पहुँच

-ब्राह्मण/क्षेत्री महिला : ५३%
-दलित महिला : ४३%

 सरसफाइ र शौचालय

-नेपालको कुल जनसंख्या २ करोड ९७ लाखको १३.८ प्रतिशत अर्थात् ४० लाख ९९ हजार दलित छन् ।

-दलितमध्ये पहाडमा ९.१% अर्थात् २७ लाख ३१ हजार र तराईमा ४.७% अर्थात् १३ लाख ९६ हजार छन् ।

-तराईका दलितमध्ये ३७ प्रतिशतसँग अर्थात् ५ लाख १६ हजारसँग खेती गर्ने जमिन छैन । तराईका दलितमध्ये पनि २ लाख २४ हजार मुसहरमध्ये ७९ प्रतिशत अर्थात् एक लाख ८५ हजारसँग घर बनाउनेसमेत भूमि छैन ।

तथ्यांकको स्रोत : त्रिभुवन विश्वविद्यालय, मानवशास्त्र तथा समाजशास्त्र केन्द्रीय विभागको ‘पोभर्टी एन्ड एक्सक्लुजन इन नेपाल’ नामक सर्भे

साभार नयाँ पत्रिका 

TopLine
थाहा अनलाइन

यो नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार संस्था हो । 'थाहा अनलाइन' २०७३ साल देखि सञ्चालनमा छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्